Văn Miếu Mao Điền: “Trường Đại Học” Cổ Kính Thứ Hai Việt Nam & Biểu Tượng Hiếu Học Đất Đông 2026

Về miền đất học xứ Đông

Nếu Hà Nội tự hào với Văn Miếu Quốc Tử Giám ngàn năm văn hiến, thì vùng đất xứ Đông (Hải Dương ngày nay) cũng kiêu hãnh không kém với Văn Miếu Mao Điền. Không chỉ là một di tích lịch sử đơn thuần, nơi đây còn là chứng nhân cho truyền thống hiếu học, là nơi tôn vinh các bậc hiền tài đã làm rạng danh non sông đất nước.

Nằm giữa cánh đồng lúa bát ngát, bên những gốc cây gạo cổ thụ sần sùi in bóng thời gian, Văn Miếu Mao Điền mang một vẻ đẹp trầm mặc, uy nghi nhưng cũng đầy thơ mộng. Đối với các sĩ tử, đây là chốn linh thiêng để cầu may mắn trước mỗi kỳ thi vượt vũ môn. Đối với du khách, đây là điểm dừng chân không thể bỏ qua để tìm về cội nguồn văn hóa.

Hãy cùng chúng tôi khám phá chi tiết lịch sử, kiến trúc và những câu chuyện kỳ bí, hấp dẫn xoay quanh Văn Miếu Mao Điền – biểu tượng văn hóa rực rỡ của tỉnh Hải Dương trong bài viết dưới đây.

1. Tổng quan về Văn Miếu Mao Điền

1.1. Vị trí địa lý đắc địa

Văn Miếu Mao Điền tọa lạc tại làng Mậu Tài, xã Cẩm Điền, huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương. Di tích này nằm ngay sát Quốc lộ 5 (tuyến đường huyết mạch Hà Nội – Hải Phòng), cách thành phố Hải Dương khoảng 15km về phía Tây và cách thủ đô Hà Nội hơn 40km. Vị trí này cực kỳ thuận lợi cho du khách tham quan trong ngày.

Cái tên “Mao Điền” mang ý nghĩa rất mộc mạc: “Mao” là cỏ, “Điền” là ruộng. Văn Miếu Mao Điền tức là văn miếu nằm trên vùng ruộng cỏ. Tên gọi ấy gợi nhớ về sự khởi đầu gian khó nhưng đầy ý chí vươn lên của sự nghiệp trồng người.

1.2. Vị thế lịch sử: Văn miếu lớn thứ hai Việt Nam

Trong lịch sử phong kiến Việt Nam, có nhiều văn miếu được xây dựng tại các trấn (tỉnh), nhưng qua sự tàn phá của chiến tranh và thời gian, hầu hết đã không còn nguyên vẹn.

Hiện nay, Văn Miếu Mao Điền được công nhận là văn miếu lớn thứ hai tại Việt Nam, chỉ đứng sau Văn Miếu Quốc Tử Giám tại Hà Nội về quy mô và giá trị lịch sử còn được bảo tồn. Điều này khẳng định vị thế của trấn Hải Dương xưa – vùng đất được mệnh danh là “kho nhân tài” của đất nước với số lượng Trạng nguyên, Tiến sĩ đứng đầu cả nước qua các triều đại.

2. Dòng chảy lịch sử thăng trầm của Văn Miếu Mao Điền

Để hiểu được giá trị của một di tích, ta phải nhìn lại quá khứ của nó. Lịch sử của Văn Miếu Mao Điền là một câu chuyện dài đầy tự hào.

2.1. Khởi nguồn từ thời Lê Sơ

Tiền thân của Văn Miếu Mao Điền ban đầu được xây dựng tại xã Vĩnh Lại, huyện Đường An (nay là xã Vĩnh Tuy, huyện Bình Giang) vào thế kỷ 15. Đây là nơi tổ chức các kỳ thi Hương của trấn Hải Dương để chọn ra những cử nhân tham dự kỳ thi Hội tại kinh thành Thăng Long.

2.2. Cuộc di dời lịch sử và thời kỳ hoàng kim

Đến thời Tây Sơn (cuối thế kỷ 18), cụ thể là năm Cảnh Thịnh thứ 9 (1801), Văn miếu được di chuyển về vị trí hiện tại ở xã Cẩm Điền, huyện Cẩm Giàng. Việc di dời này nhằm đưa trường thi về nơi có địa thế rộng rãi, giao thông thuận tiện hơn.

Dưới thời nhà Nguyễn (thế kỷ 19), Văn Miếu Mao Điền được mở rộng quy mô bề thế. Đây không chỉ là nơi thờ Khổng Tử và các bậc hiền triết mà còn trở thành trường thi (Trường thi Hương trấn Hải Dương) quy tụ hàng ngàn sĩ tử từ khắp vùng Đông Bắc bộ về ứng thí. Rất nhiều danh nhân văn hóa, quan lại đại thần đã từng lều chõng đi thi tại đây.

2.3. Những nốt trầm trong chiến tranh

Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, Văn Miếu Mao Điền đã trở thành căn cứ cách mạng quan trọng. Có những thời điểm, nơi đây bị biến thành kho súng đạn, trạm giao liên. Bom đạn chiến tranh đã tàn phá nhiều hạng mục kiến trúc, nhưng hồn cốt của di tích và những tấm bia đá, những cây cổ thụ vẫn kiên cường bám trụ.

2.4. Phục dựng và vinh danh

Năm 1992, Văn Miếu Mao Điền được xếp hạng Di tích Lịch sử Quốc gia. Đến năm 2017, Thủ tướng Chính phủ đã ký quyết định công nhận nơi đây là Di tích Quốc gia đặc biệt. Đây là sự ghi nhận xứng đáng cho những giá trị to lớn về lịch sử, văn hóa và giáo dục mà di tích này mang lại.

3. Kiến trúc độc đáo của Văn Miếu Mao Điền

Bước chân vào Văn Miếu Mao Điền, du khách sẽ cảm nhận được sự thanh tịnh, trang nghiêm và nét cổ kính rêu phong đặc trưng của kiến trúc đình chùa Bắc Bộ.

3.1. Quy hoạch tổng thể

Khu di tích rộng khoảng 3,6 ha (trước kia lên tới 10 ha). Quần thể kiến trúc được bố trí cân đối theo trục Bắc – Nam, tuân thủ chặt chẽ nguyên tắc phong thủy và nghi lễ Nho giáo.

Các hạng mục công trình chính bao gồm: Hồ Văn, Nghi môn, Gác chuông, Gác trống, hai dãy nhà tả vu – hữu vu, nhà Bái đường và Hậu cung.

3.2. Cổng Nghi Môn và Cây Gạo trăm tuổi

Hình ảnh ấn tượng nhất khi du khách vừa đặt chân đến Văn Miếu Mao Điền chính là cây gạo cổ thụ sừng sững ngay cạnh cổng Nghi Môn. Cây gạo hơn 200 năm tuổi, gốc to vài người ôm không xuể, rễ cây xù xì nổi lên mặt đất như những con trăn khổng lồ. Vào tháng 3, hoa gạo nở đỏ rực cả một góc trời, tạo nên khung cảnh đẹp như tranh vẽ, thu hút rất nhiều nhiếp ảnh gia và các bạn trẻ đến check-in.

3.3. Nhà Bái Đường và Hậu Cung

Đây là khu vực trung tâm và linh thiêng nhất của di tích.

• Nhà Bái Đường: Gồm 7 gian, được xây dựng theo kiểu “chồng diêm đội nóc”, mái lợp ngói mũi hài rêu phong. Các đầu đao cong vút chạm khắc hình rồng phượng tinh xảo. Đây là nơi diễn ra các nghi lễ tế tự quan trọng.

• Hậu Cung: Nối liền với Bái đường tạo thành hình chữ Công (工). Trong Hậu cung đặt ban thờ Khổng Tử và các vị Tiên hiền. Không gian bên trong thâm nghiêm, thoang thoảng mùi trầm hương, gợi lên lòng thành kính.

3.4. Gác Chuông – Gác Trống

Hai công trình này nằm đối xứng nhau, tạo nên sự cân bằng cho tổng thể kiến trúc. Tiếng chuông, tiếng trống vang lên trong các dịp lễ hội như tiếng gọi của tri thức, đánh thức tinh thần hiếu học của thế hệ trẻ.

4. Những nhân vật được thờ tự tại Văn Miếu Mao Điền

Điểm đặc biệt làm nên bản sắc riêng của Văn Miếu Mao Điền so với các văn miếu khác chính là hệ thống nhân vật được thờ tự. Nơi đây không chỉ thờ Đức Khổng Tử (Ông tổ của Nho giáo) mà còn phối thờ 8 vị Đại khoa (Bát vị Đại khoa) là người Việt Nam, những người con ưu tú của dân tộc và vùng đất Hải Dương.

Việc thờ các danh nhân Việt Nam thể hiện tinh thần tự tôn dân tộc và sự trân trọng hiền tài của người dân xứ Đông. Dưới đây là danh sách “Bát vị Đại khoa” được tôn vinh tại đây:

4.1. Tư nghiệp Quốc Tử Giám Chu Văn An (1292-1370)

Được mệnh danh là “Vạn thế sư biểu” (Người thầy của muôn đời). Ông là người thầy mẫu mực, tính tình cương trực, từng dâng “Thất trảm sớ” xin chém 7 tên gian thần. Ông quê ở Thanh Trì (Hà Nội) nhưng cuộc đời gắn bó mật thiết với sự nghiệp giáo dục và vùng đất Chí Linh, Hải Dương.

4.2. Lưỡng quốc Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi (1272-1346)

Ông quê ở Nam Sách, Hải Dương. Nổi tiếng với sự thông minh, đối đáp sắc sảo khiến vua quan phương Bắc phải nể phục và phong là Lưỡng quốc Trạng nguyên (Trạng nguyên của cả hai nước). Ông là tấm gương sáng về sự liêm khiết và tài ngoại giao.

4.3. Nhập nội hành khiển Phạm Sư Mạnh (Thế kỷ 14)

Một danh thần thời Trần, quê ở Kinh Môn, Hải Dương. Ông không chỉ là nhà chính trị tài ba mà còn là nhà thơ lớn với tâm hồn phóng khoáng.

4.4. Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh (Thế kỷ 14)

Ông được tôn vinh là “Ông tổ thuốc Nam” với phương châm nổi tiếng: “Nam dược trị Nam nhân” (Thuốc Nam chữa bệnh cho người Nam). Quê ông ở Cẩm Giàng, Hải Dương. Việc thờ một vị danh y tại Văn Miếu cho thấy quan niệm về “Hiền tài” rất rộng mở: không chỉ giỏi văn chương chính trị mà còn phải có đức cứu người.

4.5. Anh hùng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi (1380-1442)

Linh hồn của cuộc kháng chiến chống quân Minh, tác giả của “Bình Ngô Đại Cáo” – bản tuyên ngôn độc lập thứ hai của dân tộc. Ông gắn bó những năm tháng cuối đời và chịu án oan Lệ Chi Viên tại Côn Sơn (Chí Linh, Hải Dương).

4.6. Trạng trình Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491-1585)

Nhà tiên tri lỗi lạc, nhà văn hóa lớn của thế kỷ 16. Tuy quê gốc Hải Phòng nhưng ông có ảnh hưởng rất lớn đến vùng văn hóa xứ Đông xưa.

4.7. Thần toán Vũ Hữu (1437-1530)

Ông là người có công lớn trong việc tính toán vật liệu xây dựng các công trình cung đình, được xem là nhà toán học xuất sắc của Việt Nam thời phong kiến. Ông quê ở Bình Giang, Hải Dương.

4.8. Tiến sĩ Nguyễn Thị Duệ (1574-1654)

Đây là điểm độc đáo nhất của Văn Miếu Mao Điền: Thờ một nữ Tiến sĩ. Bà là người phụ nữ duy nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam giả trai đi thi và đỗ Tiến sĩ. Bà quê ở Chí Linh, Hải Dương. Sự hiện diện của bà tại đây là minh chứng cho tư tưởng tiến bộ, tôn trọng tài năng bất kể giới tính.

5. Lễ hội và Hoạt động văn hóa đặc sắc

Văn Miếu Mao Điền không phải là một di tích “ngủ yên”. Nơi đây luôn nhộn nhịp với các hoạt động văn hóa, đặc biệt là vào mùa thi cử và dịp lễ tết.

5.1. Lễ hội truyền thống tháng 2

Lễ hội chính của Văn Miếu Mao Điền diễn ra vào ngày 17-18 tháng 2 Âm lịch hàng năm. Trong lễ hội, phần Lễ diễn ra trang trọng với nghi thức tế lễ, dâng hương tưởng nhớ các bậc tiền nhân. Phần Hội sôi nổi với các trò chơi dân gian, thi viết chữ đẹp, thi bình thơ, đánh cờ người… thu hút đông đảo nhân dân trong vùng tham gia.

5.2. Hoạt động “Xin chữ – Cho chữ”

Đầu xuân năm mới, hoạt động xin chữ tại đây diễn ra tấp nập. Những ông đồ già ngồi bên tàu mực tàu giấy đỏ, nắn nót từng nét chữ Rồng bay Phượng múa. Người xin chữ cầu mong sự thông tuệ, đỗ đạt, gia đình bình an.

5.3. Mùa thi và những lời nguyện cầu

Vào khoảng tháng 5, tháng 6 dương lịch, khi kỳ thi Tốt nghiệp THPT và Đại học đến gần, Văn Miếu Mao Điền đón hàng ngàn lượt sĩ tử và phụ huynh. Họ đến đây không chỉ để thắp nén nhang cầu may mà còn để tìm sự tĩnh tâm, tiếp thêm động lực từ tấm gương của các vị Trạng nguyên đi trước. Hình ảnh những cô cậu học trò thành kính dâng lễ, chạm tay vào bia đá đã trở thành nét đẹp văn hóa hiếu học nơi đây.

6. Kinh nghiệm du lịch Văn Miếu Mao Điền (Chi tiết A-Z)

Để chuyến tham quan của bạn trọn vẹn nhất, dưới đây là những kinh nghiệm bỏ túi “chuẩn thổ địa”.

6.1. Thời điểm lý tưởng để ghé thăm

• Mùa xuân (Tháng 1-3 Âm lịch): Thời tiết mát mẻ, cây cối đâm chồi nảy lộc. Đặc biệt tháng 2 âm lịch có lễ hội và tháng 3 dương lịch là mùa hoa gạo nở đỏ rực – thời điểm vàng để chụp ảnh.

• Mùa thi (Tháng 5-6 Dương lịch): Nếu bạn muốn cảm nhận không khí học tập, cầu may sôi động.

6.2. Hướng dẫn di chuyển

• Xe máy/Ô tô cá nhân: Từ Hà Nội, bạn đi theo Quốc lộ 5 hướng đi Hải Phòng. Qua thị trấn Như Quỳnh (Hưng Yên), đi tiếp khoảng 20km nữa đến địa phận huyện Cẩm Giàng. Nhìn bên tay trái sẽ thấy biển chỉ dẫn vào Văn Miếu Mao Điền. Đường đi rất dễ tìm và bằng phẳng.

• Xe buýt: Từ Hà Nội, bạn có thể bắt xe buýt tuyến 202 (Hà Nội – Hải Dương). Xe sẽ đi qua ngay cổng khu di tích. Bạn nhớ nhắc phụ xe cho xuống điểm Mao Điền.

6.3. Giá vé và Giờ mở cửa

• Giá vé: Hiện tại, Văn Miếu Mao Điền mở cửa miễn phí cho du khách tham quan.

• Giờ mở cửa: Từ 7h00 sáng đến 17h00 chiều các ngày trong tuần.

6.4. Lưu ý trang phục và tác phong

Vì là chốn linh thiêng, tôn sư trọng đạo, du khách cần lưu ý:

• Mặc trang phục lịch sự, kín đáo (không mặc quần đùi, váy quá ngắn).

• Đi nhẹ, nói khẽ, không cười đùa to tiếng trong khu vực thờ tự.

• Giữ gìn vệ sinh chung, không xả rác, không viết vẽ bậy lên các công trình kiến trúc và bia đá.

7. Kết hợp tham quan: Hành trình khám phá Hải Dương

Một chuyến đi về Văn Miếu Mao Điền sẽ tuyệt vời hơn nếu bạn kết hợp tham quan các địa điểm nổi tiếng khác của Hải Dương nằm trên cùng trục đường hoặc lân cận:

1. Làng nghề chạm khắc gỗ Đông Giao: Cách Mao Điền không xa, nơi bạn có thể chiêm ngưỡng những tác phẩm gỗ mỹ nghệ tinh xảo.

2. Đền Bia (Cẩm Giàng): Nơi thờ đại danh y Tuệ Tĩnh và tấm bia đá nổi tiếng trong truyền thuyết.

3. Khu di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc (Chí Linh): Nếu có nhiều thời gian (đi 1 ngày dài), bạn nên di chuyển tiếp về Chí Linh để thăm nơi ở ẩn của Nguyễn Trãi và đền thờ Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn.

4. Thưởng thức ẩm thực: Đừng quên mua Bánh đậu xanh Hải Dương, Bánh gai Ninh Giang và nếu đi vào mùa hè thì nhất định phải thưởng thức Vải thiều Thanh Hà.

8. Tại sao Văn Miếu Mao Điền lại quan trọng với thế hệ trẻ ngày nay?

Trong thời đại công nghệ số 4.0, những giá trị truyền thống đôi khi bị lãng quên. Nhưng sự tồn tại bền bỉ của Văn Miếu Mao Điền là một lời nhắc nhở nhẹ nhàng mà sâu sắc.

Nơi đây không chỉ là những viên gạch cũ, những pho tượng vô tri. Đó là nơi lưu giữ “Nguyên khí quốc gia”. Đến đây, thế hệ trẻ không chỉ cầu mong bảng vàng đề tên, mà quan trọng hơn là học được bài học về sự nỗ lực không ngừng nghỉ. Những tấm gương như Mạc Đĩnh Chi (nhà nghèo bắt đốm đóm làm đèn học) hay Nguyễn Thị Duệ (vượt qua định kiến giới tính) vẫn còn nguyên giá trị truyền cảm hứng cho đến tận ngày nay.

Giáo dục lòng biết ơn đối với thầy cô, trân trọng tri thức và nuôi dưỡng hoài bão cống hiến cho đất nước – đó chính là thông điệp xuyên suốt mà Văn Miếu Mao Điền muốn gửi gắm.

Văn Miếu Mao Điền – niềm tự hào của người xứ Đông, một đóa sen thơm ngát trong vườn hoa di sản văn hóa Việt Nam. Dù vật đổi sao dời, nơi đây vẫn mãi là chốn đi về của những tâm hồn hiếu học, là nơi ngọn lửa tri thức được thắp sáng và truyền đời.

Nếu bạn đang tìm kiếm một điểm đến thanh bình để lắng lòng mình lại, hay muốn đưa con cái đến để giáo dục về truyền thống hiếu học của cha ông, hãy một lần ghé thăm Văn Miếu Mao Điền. Chắc chắn, những trải nghiệm tại đây sẽ để lại trong bạn những ấn tượng khó phai.

Bạn đã từng đến thăm Văn Miếu Mao Điền chưa? Hãy chia sẻ cảm nhận hoặc những bức ảnh đẹp của bạn tại phần bình luận bên dưới nhé!

Làng Rối Nước Thanh Hải: Hành Trình Tìm Về “Hồn Cốt” Văn Minh Lúa Nước Giữa Lòng Hải Dương 2025

Chinh Phục Đỉnh Núi Lưng Rồng: Hành Trình Săn Mây Trên “Cổng Trời” Tà Xùa 2026